Ambtenaar
Het ontslagrecht maakt onderscheid tussen "gewone" werknemers, statutair bestuurders en ambtenaren. Voor deze drie categorieën werknemers zijn zowel de ontslagprocedures als de ontslagbescherming totaal verschillend. Met ambtenaren wordt bedoeld werknemers met een (vaste of tijdelijke) aanstelling bij overheidsdiensten zoals bijvoorbeeld ministeries, gemeenten, defensie en de politie. Naast de overheidsdiensten zijn er ook instellingen die door de overheid worden gefinancierd zoals bijvoorbeeld het openbaar onderwijs en de academische ziekenhuizen. Werknemers van deze instellingen met een (vaste of tijdelijke) aanstelling worden ook als ambtenaar aangemerkt. Het ontslag van ambtenaren wordt geregeld in afzonderlijke rechtspositieregelingen per overheidssector. De Algemene wet bestuursrecht bepaalt op welke wijze ontslagprocedures van ambtenaren moeten plaatsvinden.
Procedurele voorschriften
De Algemene wet bestuursrecht bevat voorschriften voor bezwaar- en beroepsprocedures tegen bestuursorganen die ook van toepassing zijn op ontslagprocedures van ambtenaren. De werkgever (bijvoorbeeld een gemeente) is als bestuursorgaan bevoegd om zelfstandig een ontslagbesluit te nemen. Zowel de ambtenaar als zijn werkgever zijn bij een ontslagprocedure te allen tijde gebonden aan deze voorschriften. Een werkgever die de voorschriften niet naleeft loopt het risico dat het genomen ontslagbesluit alsnog wordt vernietigd door de bestuursrechter. Daarentegen loopt een ambtenaar het risico dat een (in beginsel) vernietigbaar ontslagbesluit onaantastbaar wordt door niet (of niet tijdig) een bezwaarschrift in te dienen tegen het ontslagbesluit van zijn werkgever. Bij een van de volgende onderdelen wordt nader ingegaan op de ontslagprocedures voor ambtenaren en het aantekenen van bezwaar, beroep en hoger beroep. In geval van (een dreigend) ontslag is het altijd verstandig om u te laten bijstaan door een gespecialiseerde arbeidsrechtadvocaat. Een slechte juridische begeleiding kan leiden tot onnodig verlies van een (bovenwettelijke) werkloosheidsuitkering en/of een financiële vergoeding in de vorm van een gouden handdruk. Meer informatie over het belang van een arbeidsrechtadvocaat vindt u hier.
Er zijn enkele belangrijke juridische verschillen tussen ambtenaren in de publieke sector en werknemers in de private sector, zoals:
- Ambtenaren hebben een aanstelling en werknemers een arbeidsovereenkomst.
- Ambtenaren kunnen op basis van een ontslagbesluit van hun werkgever worden ontslagen,
terwijl voor
werknemers in veel gevallen toestemming vereist is van de rechter of het UWV Werkbedrijf (voorheen CWI). - Ontslagprocedures van ambtenaren worden behandeld door de bestuursrechter en die van werknemers door de civiele rechter.
- Ambtenaren kennen een "gesloten ontslagsysteem" (zie hierna) en werknemers niet.
Gesloten ontslagsysteem
Men spreekt van een "gesloten ontslagsysteem" omdat de werkgever van een ambtenaar bij ontslag alleen een ontslaggrond kan aandragen die is opgenomen in de voor de ambtenaar geldende rechtspositieregeling. Het "gesloten ontslagsysteem" is niet gebruikelijk voor werknemers in de private sector. Dit onderdeel van de website geeft voornamelijk informatie over ontslagredenen die mogelijk aanleiding geven tot het toekennen van een ontslagvergoeding aan ambtenaren met een vaste aanstelling. Het ontslag kan betrekking hebben op:
- Reorganisatie
- Arbeidsongeschiktheid
- Ongeschiktheid of onbekwaamheid
- Andere gronden
Ontslag wegens reorganisatie
Na een genomen reorganisatiebesluit waaraan personele consequenties zijn verbonden, heeft de werkgever een inspanningsverplichting om de ambtenaren die hun functie verliezen te herplaatsen. Indien herplaatsing van een herplaatsingskandidaat niet mogelijk is, kan alsnog een ontslagbesluit worden genomen. Een herplaatsingskandidaat die een beschikbare en passende functie zonder geldige reden heeft geweigerd kan eveneens worden ontslagen. Een aanwijzing als herplaatsingskandidaat kan zich voordoen bij opheffing van een functie of overtolligheid van een functie. Bij een collectief reorganisatieontslag kan sprake zijn van een afvloeiingsregeling op basis van een met de vakbonden overeengekomen sociaal plan c.q. sociaal statuut, dat in beginsel voor alle betrokken ambtenaren bindend is.
Ontslag wegens arbeidsongeschiktheid
De ambtenaar kan eervol worden ontslagen op grond van ongeschiktheid voor de vervulling van zijn betrekking wegens ziekte of gebreken. Ontslag wegens arbeidsongeschiktheid mag alleen plaatsvinden als:
- Na zorgvuldig onderzoek blijkt dat het niet mogelijk is om de medewerker binnen de organisatie passende arbeid aan te bieden of als de medewerker weigert passende arbeid te aanvaarden.
- Sprake is van arbeidsongeschiktheid voor de vervulling van de betrekking wegens ziekte gedurende een periode van 24 maanden.
- Herstel van de ziekte niet binnen een periode van 6 maanden na de hiervoor genoemde periode van 24 maanden is te verwachten.
De wettelijke verplichting tot loondoorbetaling en de ontslagbescherming bij arbeidsongeschiktheid zijn voor ambtenaren en werknemers in de private sector grotendeels gelijk. Algemene informatie over een gouden handdruk bij ontslag als gevolg van arbeidsongeschiktheid vindt u hier.
Ontslag wegens ongeschiktheid of onbekwaamheid
De werkgever kan een ambtenaar eervol ontslaan als blijkt dat hij onbekwaam of ongeschikt is voor zijn functie. Een ontslag op grond van onbekwaamheid of ongeschiktheid voor de functie kan slechts worden gegeven indien aan alle onderstaande vereisten is voldaan:
- Er zijn concrete feiten of omstandigheden waaruit blijkt dat de ambtenaar niet de geschikte persoon is voor zijn functie.
- De ambtenaar is ondubbelzinnig gewezen op zijn slechte functioneren en heeft de mogelijkheid gehad zijn functioneren te verbeteren.
- Aanwijzingen aan of afspraken met de ambtenaar zijn schriftelijk vastgelegd, bijvoorbeeld met brieven of verslagen van functioneringsgesprekken.
A) Ongeschiktheid
In de regel wordt een ambtenaar als ongeschikt beschouwd wanneer zijn gedrag of zijn persoonlijkheid een goede vervulling van de functie in de weg staat. Hierbij moet wel kunnen worden aangetoond dat er inderdaad een relatie ligt tussen de slechte functievervulling en de persoonlijkheid van de ambtenaar. Dit is in de regel niet gemakkelijk. Een aanduiding als "past niet in het team" is bijvoorbeeld onvoldoende omdat hiermee geen directe relatie wordt gelegd tussen de inhoud van de functie en het functioneren van de ambtenaar als individu. Ook mag de ongeschiktheid niet het gevolg zijn van ziekte.
B) Onbekwaamheid
In de regel wordt een ambtenaar als onbekwaam beschouwd wanneer hij blijvend onvoldoende kennis, vaardigheden of niveau heeft om zijn functie naar behoren te kunnen uitoefenen.
Ontslag wegens andere gronden
Een ambtenaar met een vaste aanstelling kan eervol worden ontslagen wegens "andere gronden". Deze ontslaggrond wordt gebruikt bij verstoorde arbeidsrelaties waarbij zowel de werkgever als de ambtenaar concluderen dat alleen een ontslag een oplossing kan bieden. Deze "open ontslaggrond" kan alleen worden gebruikt als andere ontslaggronden uit het "gesloten ontslagsysteem" geen uitweg bieden. De werkgever kan met de ambtenaar onderhandelen over de financiële afwikkeling van het ontslag. De werkgever heeft hierbij de plicht om zorg te dragen voor een financiële regeling, waardoor de ontslagen ambtenaar tenminste een inkomen geniet ter hoogte van een in de regel toegekende WW-uitkering en bovenwettelijke WW-uitkering. Bij een van de volgende onderdelen wordt nader ingegaan op de hoogte van de WW-uitkering en de bovenwettelijke WW-uitkering, alsmede over de mogelijkheid om deze uitkeringen af te kopen. Het verkrijgen van een gouden handdruk komt voornamelijk voor bij ontslag wegens "andere gronden" en in bepaalde gevallen ook bij de eerdergenoemde ontslagredenen zoals reorganisatie, arbeidsongeschiktheid en ongeschiktheid of onbekwaamheid.
Bezwaar, beroep of hoger beroep
Een ambtenaar kan bij zijn werkgever (formeel: het bestuursorgaan) binnen zes weken bezwaar maken tegen een door de werkgever genomen ontslagbesluit. De werkgever dient vervolgens het eigen ontslagbesluit te heroverwegen. Als het bezwaar ongegrond wordt verklaard, blijft het ontslagbesluit in stand. Wordt het bezwaar gegrond verklaard dan herroept de werkgever het bestreden ontslagbesluit en neemt (indien nodig) in plaats daarvan een nieuw besluit.
Als de werkgever het bezwaar tegen het ontslagbesluit ongegrond heeft verklaard, blijft het ontslagbesluit in stand. Een ambtenaar heeft dan de mogelijkheid om binnen zes weken in beroep te gaan bij de rechtbank (sector bestuursrecht). De rechtbank kan het beroep ongegrond verklaren waardoor het omstreden besluit in stand blijft. Indien de rechtbank het beroep gegrond verklaart, vernietigt zij het bestreden besluit geheel of gedeeltelijk. Vernietiging van een besluit of een gedeelte van een besluit brengt vernietiging van de rechtsgevolgen van dat besluit of van het vernietigde gedeelte daarvan mee. De rechtbank kan bepalen dat de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit of het vernietigde gedeelte daarvan geheel of gedeeltelijk in stand blijven. Indien de rechtbank het beroep gegrond verklaart, kan zij de werkgever opdragen een nieuw besluit te nemen of een andere handeling te verrichten met inachtneming van haar uitspraak, dan wel kan zij bepalen dat haar uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit of het vernietigde gedeelte daarvan.
Het is ook mogelijk dat de rechtbank aan de ambtenaar een ontslagvergoeding toekent indien hij wel in het gelijk wordt gesteld, maar de rechtsgevolgen van het besluit (deels of volledig) in stand blijven. Een ambtenaar wordt bijvoorbeeld door de rechtbank in het gelijk gesteld, waardoor het bestreden besluit wordt vernietigd maar het ontslag zelf in stand blijft. De rechtbank kan dan op verzoek van de ambtenaar de werkgever veroordelen tot het voldoen van een ontslagvergoeding aan de ambtenaar.
Als de rechtbank het beroep ongegrond heeft verklaard, heeft de ambtenaar de mogelijkheid om binnen zes weken in hoger beroep te gaan bij Centrale Raad van Beroep. De Centrale Raad van Beroep bevestigt de uitspraak van de rechtbank, hetzij met overneming, hetzij met verbetering van de gronden, of doet, met gehele of gedeeltelijke vernietiging van de uitspraak, hetgeen de rechtbank zou behoren te doen. De Centrale Raad van Beroep wijst de zaak terug naar de rechtbank die deze in eerste aanleg heeft behandeld als de rechtbank haar onbevoegdheid of de niet-ontvankelijkheid van het beroep heeft uitgesproken en de Centrale Raad van Beroep deze uitspraak vernietigt met "bevoegdverklaring" van de rechtbank dan wel "ontvankelijkverklaring" van het beroep, of als de Centrale Raad van Beroep om andere redenen van oordeel is dat de zaak opnieuw door de rechtbank moet worden behandeld.
Voorlopige voorziening
Het bezwaar of beroep schorst in beginsel niet de werking van het ontslagbesluit waartegen het is gericht. Een direct en ingrijpend gevolg van ontslag is het verlies van salaris. Indien de voorzieningenrechter van mening is dat de gevolgen van het ontslagbesluit de ambtenaar onevenredig treffen waardoor sprake is van een noodsituatie, kan deze een voorlopige voorziening treffen die de ingrijpende gevolgen van het ontslagbesluit voorlopig beperken. Indien reeds een beroepsprocedure bij de rechtbank is ingesteld en de voorzieningenrechter van oordeel is dat nader onderzoek redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van de lopende beroepsprocedure, kan hij onmiddellijk uitspraak doen in deze hoofdzaak. Oftewel de voorzieningenrechter doet gelijk uitspraak in de lopende beroepsprocedure bij de rechtbank.
De aanvullende uitkering
Ambtenaren die ontslagen worden kunnen recht hebben op een WW-uitkering. Zij kunnen daarnaast, afhankelijk van de ontslagreden, recht hebben op een aanvullende of aansluitende uitkering. De ontslagredenen die recht geven op zo’n bovenwettelijke uitkering verschillen per rechtspositieregeling, maar de belangrijkste ontslagredenen zijn ontslag wegens "andere gronden", reorganisatie, arbeidsongeschiktheid en ongeschiktheid of onbekwaamheid. De aanvullende uitkering geeft recht op een aanvulling tijdens de WW-uitkering en de aansluitende uitkering geeft recht op uitkering na afloop van de WW-uitkering. Daarnaast geldt als voorwaarde dat de ambtenaar die voor een aanvullende uitkering in aanmerking wil komen, recht moet hebben op een WW-uitkering. De duur van de aanvulling is gelijk aan de duur van de WW-uitkering en eindigt als de WW-uitkering eindigt. De aanvullende uitkering is een aanvulling op de WW-uitkering tot een bepaald percentage van het ongemaximeerde dagloon van de medewerker. Dit percentage verschilt per rechtspositieregeling maar bedraagt bij aanvang meestal 80% en wordt na verloop van tijd verlaagd tot 70% van het ongemaximeerde dagloon. Tijdens de (aanvullende en aansluitende) uitkering geldt het verplichtingen- en sanctieregime van de WW. Dit betekent dat de gewezen ambtenaar ingeschreven moet zijn bij het UWV Werkbedrijf. Verder moet hij voorkomen dat hij verwijtbaar werkloos wordt of blijft. Meer informatie over de WW vindt u hier.
De aansluitende uitkering
De aansluitende uitkering geeft recht op een uitkering na afloop van de aanvullende uitkering. De ambtenaar die voor een aansluitende uitkering in aanmerking wil komen, moet recht hebben op een WW-uitkering en er moet sprake zijn van een bepaalde ontslaggrond. De ontslagredenen verschillen per rechtspositieregeling, maar de belangrijkste ontslagredenen zijn ontslag wegens "andere gronden", reorganisatie, arbeidsongeschiktheid en ongeschiktheid of onbekwaamheid. De duur van de aansluitende uitkering is afhankelijk van de diensttijd en de leeftijd van de gewezen ambtenaar. De aansluitende uitkering bedraagt 70% van het ongemaximeerde dagloon van de ambtenaar en verschilt per rechtspositieregeling.
Uitbetaling uitkeringen en afkoop
De reguliere WW-uitkering, de aanvullende uitkering en de aansluitende uitkering worden uitgevoerd door het UWV Werkbedrijf. De feitelijke uitbetaling vindt ook door het UWV Werkbedrijf plaats. Het UWV Werkbedrijf declareert vervolgens de kosten van de uitgekeerde werkloosheidsuitkeringen bij de ex-werkgever. Overheidswerkgevers zijn "eigenrisicodrager" voor werkloosheidsuitkeringen en dat maakt afkoop van (reguliere en bovenwettelijke) werkloosheidsuitkeringen mogelijk. Bij afkoop verliest de ambtenaar zijn aanspraken op de (reguliere en/of bovenwettelijke) werkloosheidsuitkering in ruil voor een bedrag ineens (gouden handdruk).